«Ծիրանի»-ի երաժշտական պտուղները

«Ծիրանի» անսամբլ

Մինչ գարնան կենսատու ուժն ու ջերմությունը նոր կյանք են պարգևում ծիրանենիներին, առատ բերքի սպասումներով թողնելով բոլորիս, իր թվով վեցերորդ բերքահավաքին է սպասում «Ծիրանի» անսամբլը:

«Ծիրանի»-ի արմատների, պտուղների և գալիք բերքի մասին զրուցել ենք անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար, դուդուկահար Արտակ Ասատրյանի հետ:

- Արտակ, ինչու՞ «Ծիրանի»:
- «Ծիրանի» անունը սիմվոլիկ է: Մենք ցանկացել ենք նշել մեր հայեցիությունը, երաժշտության`հայ ակունքներից բխելը: Չէ՞ որ ծիրանի ծառն իրենց երգերում գովերգել են մեր մեծերը` Կոմիտասը, Ջիվանին. նրանք ծիրանի ծառը համեմատել են հայրենիքի հետ:

Եվս մեկ կարևոր հանգամանք: Քանի որ անսամբլն ի սկզբանե գործիքային հնգյակ էր, որտեղ դուդուկը հանդես էր գալիս որպես մենակատար-գերիշխող գործիք և քանի որ այն պատրաստվում է ծիրանի ծառի փայտից, ցանկացանք նշել նրա արմատները ևս:

- Ինչպե՞ս է ծնվել «Ծիրանի»-ն և ի՞նչ գործիքներ են ներկայացված անսամբլում:
- Եկավ մի պահ, երբ հասկացա, որ ուզում եմ ստանալ երաժշտություն, որը բացակայում է իմ կյանքից: Բախտի բերմամբ նույն ժամանակ այդ գաղափարին միացան իմ համախոհ ընկերները: Այսպես, 2012-ին ստեղծվեց «Ծիրանի»-ն` որպես գործիքային հնգյակ, որտեղ դուդուկը մենակատար-գերիշխող գործիք էր: Կազմում կա երկրորդ դուդուկ, որը նաև շվի է նվագում, թառ, ուդ և հարվածային գործիքներ: Էպիզոդիկ հնչում է զուռնան: 2014-ից անսամբլը համալրվել է նաև երգիչներով:

- Ի՞նչ ժանրերի երաժշտություն են ներկայացնում լսարանին անսամբլի երաժիշտները:
- Մեր նվագացանկում ներառված են հայկական ժողովրդական, կոմիտասյան, հոգևոր, աշուղական, գուսանական երաժշտություն: Ռեպերտուարն ընտրվում է ըստ մեր զգացական դաշտի` կախված նրանից, թե ինչ երաժշտություն ենք պատկերացնում մեր զգացմունքներն արտահայտելու համար:

- Անցած տարին հարուստ բերք տվեց «Ծիրանի»-ին: Կպատմե՞ք ձեր ձեռքբերումների մասին:
- Այո՛, պիտի ասեմ, որ անցած տարին «Ծիրանի»-ի համար բեղուն ստեղծագործական գործունեության և լիցքերի տարի էր, բայց նաև կորուստի տարի էր: Անցած տարի կյանքից հեռացավ մեր ավագ ընկերը` մեր ոսկե ձայն Սեյրան Ավագյանը: Մենք միշտ շատ պայծառ ենք հիշում Վարպետին:

Պատմեմ մեր հաջողություններից: Անցած տարի լույս տեսավ մեր առաջին ձայնասկավառակը «Ծիրանի անսամբլ. գործ 1», որտեղ ի ուրախություն բոլորիս հնչեց նաև Սեյրանի ձայնը: Ունեցանք ձայնասկավառակի շնորհանդես, մի շարք համերգներ Երևանում և մեկնեցինք հյուրախաղերի ԱՄՆ:

Շատ կարևոր էին մեզ համար նաև Արցախի հյուրախաղերը: Մեր անսամբլի նախաձեռնությունն էր: Համագործակցեցինք Արցախի մշակույթի նախարարության հետ, ինչի արդյունքուն ծնվեցին այդ երկու համերգները:

- Ինչպե՞ս ընդունեց ձեզ ամերիկյան հանդիսատեսը:
- Ինձ համար շատ կարևոր է հաաստանյան հանդիսատեսի գնահատականը: Եթե մեզ սիրեցին այստեղ, ապա միջազգային բեմերում հաջողություններն ապահովված են: Եվ այդպես էլ ստացվեց`որքան ջերմ մեզ ընդունեց հայաստանյան հանդիսատեսը, այդքան էլ` ամերիկյան հանդիսատեսը: Ասեմ ավելին, համերգների ժամանակ մենք նոր ելույթների առաջարկություններ ստացանք, ինչն, անշուշտ, խոսում է հյուրախաղերի հաջողված լինելու մասին:

- Ի՞նչ համերգային ծրագրերով եք հանդես գալու այս տարի: Այս տարվա պլաններում հյուրախաղեր նախատեսվա՞ծ են արդյոք:
- Այս տարի կլինեն նոր մուսաներ, նոր նվագացանկ: Ինչ վերաբերվում է համերգներին` Հայաստանում անշուշտ կլինեն: Կարծում եմ` հյուրախաղեր էլ կունենանք, ուղղակի ես խուսափում եմ խոսել ապագա ծրագրերի մասին, քանի դեռ դրանք վերջնականորեն հստակեցված չեն:

-Արտա՛կ, ոչ մի այլ երաժշտական գործիք չի կարող ներկայացնել հայ ժողովրդի հույզերն այնպես, ինչպես դուդուկը: Միաժամանակ ժողովրդի մեջ կա կայացած կարծիք, թե դուդուկը թախիծ, տխրություն արտահայտող գործիք է: Դուք ինչպե՞ս եք արձագանքում նման մոտեցմանը:
- Դուդուկն այսօր ճիշտ արտացոլանք է մեր հույզերի: Այն շատ նման է մեր երգաձայնին, մանավանդ տղամարդու: Թե նա տխրության, թախիծի գործիք է, համաձայն եմ` մասամբ: Բայց ինչպիսի՞ն է մեր պատմությունը: Արդյո՞ք մենք ուրախ պատմություն ենք ունեցել: Մեծ են եղել մեր կորուստները: Այդպիսին են նաև մեր երգն ու երաժշտությունը: Իհարկե, եղել են և ուրախություններ, բայց գերակշռող են եղել կորուստները. ինչպես մեր հոգևոր երաժշտության մեջ ինչպես կան ուրախ տաղեր, այնպես էլ կան տխուր և հոգու խորքը թափանցող մեղեդիներ: Դուդուկը ճիշտ նման է մեր ձայնին, մեր երգաձայնին, մեր հույզերին, մեր պատմությանը:

- Դուք կատարում եք Կոմիտասի, Սայաթ-Նովայի, Գրիգոր Նարեկացու, Գուսան Աշոտի ստեղծագործությունները: Ո՞վ է ավելի հոգեհարազատ Ձեզ համար:
- Այս հարցի մեջ մի փոքր պրովոկացիա եմ տեսնում: Նույնն է, երբ երեխային հարցնում են. «Մայրիկի՞դ ես շատ սիրում, թե՞ հայրիկիդ»: Մեր մեծերը` Կոմիտասը, Սայաթ-Նովան, Նարեկացին մեր պապերն են, մեր մշակութային մեծերը: Չի կարելի զանազանել, ուղղակի տարբեր ժամանակ տարբեր հոգեվիճակներից բխող անհրաժեշտություն է լինում: Ամեն ինչն էլ գեղեցիկ է` ըստ եղանակի, ըստ հոգեվիճակի:

Հարցազրույցը վարեց Նարե Բեջանյանը