Հասմիկ Հարությունյան. «Պիտի շատ լսեն մեր երաժշտությունը, որ սիրե՛ն, որ փնտրե՛ն, որ ապրե՛ն դրանով»

Հասմիկ Հարությունյան

Նրա ղողանջուն ձայնը համաշխարհային ճանաչում է բերել հայ ավանդական երաժշտությանը, իսկ աշխատասիրությունն ու անսպառ եռանդը՝ «Շողակն»-ին:

Այսօրվա իմ զրուցակիցն է Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, «Շողակն» ֆոլկ անսամբլի մենակատար Հասմիկ Հարությունյանը:

- Ի՞ նչ երաժշտությամբ է սկսվում Հասմիկ Հարությունյանի օրը:
- Այդ երաժշտությունն ամուսնուս ձայնն է: Սովարաբար նա է ինձ արթնացնում, որ գնամ աշխատանքի, մնացած օրերին՝ թռչունների ձայները:

- Երկու տասնամյակից ավելի կյանք ունի Ձեր կողմից հիմնադրված «Շողակն» ֆոլկ-անսամբլը : Ի՞ նչ ծրագրերի շուրջ եք աշխատում՝ անսամբլն իր երրորդ տասնամյակին հասցնելու համար:
- «Շողակն»-ը արդեն 25 տարեկան է: Այն վատ տարիներն էին, երբ ընկերներով հավաքվեցինք ու որոշեցինք նոր մտածելակերպով, անկաշկանդ ստեղծագործելու հնարավորություն ստեղծել: Անսամբլը կազմավորելու առիթ դարձավ Վաշինգտոնում կայացող «Մետաքսի ճանապարհ» փառատոնը, որին մասնակցեցինք համալրված կազմով:

Բախտներս բերեց՝ մինչև փառատոնը Նյու Յորքից Երևան ժամանեց «Ավանդական խաչմերուկներ» ընկերության տնօրենն ու ձայնագրեց մեր առաջին ձայներիզը:

Միջազգային հյուրախաղերը հետագայում նոր ուժ ու համաշխարհային ճանաչում, նոր ձայներիզների պատվերներ բերեցին «Շողակն»-ին, և, իհարկե, նոր ճանապարհ բացեցին մեր ավանդական երաժշտությունը աշխարհի ամենահեղինակավոր բեմերում ներկայացնելու համար:

Մեր ծրագրերն իրականացնելը ներկա պահին բարդացել է, քանի որ չունենք ներկայացուցիչ։ «Շողակն»-ի պրոդյուսերն այժմ այլ գործունեություն է ծավալում և ավելի քիչ ժամանակ ունի երաժշտությամբ զբաղվելու համար: Ամեն ինչ պիտի արվի մեր նախաձեռնությամբ, բայց մենք այդքան էլ փորձառու չենք այդ ասպարեզում: Շատ են նոր խմբերը, որոնց երաժշտությունն ավելի պարզ ու մատչելի է ունկնդրի համար: Այս պարագայում մաքուր երաժշտություն ներկայացնելը բարդանում է, բայց մենք էլ մեր առաքելությունն ունենք: Մեր նպատակը դա պահպանելն ու փոխանցելն է, ինչը, ես կարծում եմ, լիովին ստացվում է:

Մենք պետական անսամբլ չենք, պետական հովանավորություն չունենք, այդ պատճառով դժվար է խոսել ծրագրերի մասին:

- Վերջերս հայկական օրորոցային երգերի համերգով հանդես եկաք Կոմիտասի թանգարանում: Ի՞ նչ եք կարծում, ունենում են այդ օրորոցայիններն իրենց ազդեցությունը՝ փոքրիկների մոտ ազգային ինքնության և ինքնագիտակցության ձևավորման վրա:
- Այդ երգերի ուժն այնքա ՜ն մեծ է: Դա միայն երկխոսություն չէ մոր և մանկիկի միջև. այդ մեղեդիներն այնքան հին են, որ դրանց մի բառը, մի հնչյունը այնպիսի՜ փոթորիկ, այնպիսի՜ շրջադարձ կարող է առաջացնել մարդու կյանքում: Այդ մեղեդիները միայն մանկիկների համար չեն: Մենք բոլորս էլ մանկությունից ենք գալիս, և միշտ էլ հաճելի է մշակույթի միջոցով շփվել արմատների հետ, ետ գնալ դեպի օրրան՝ մանավանդ այսօր, երբ մեծամասնությունս ապրում ենք մեր ծննդավայրից դուրս: Այս պարագայում օրորոցայինները հայրենադարձության մեծ խթան կարող են հանդիսանալ:

Այս երկխոսությունը սերունդների միջև շատ կարևոր է: Շատերս ունենք երբևէ չսկսված կամ չավարտված զրույց մեր ծնողների հետ, իսկ օրորոցայինի նույնիսկ մեկ ելևէջը կարող է քեզ այնքան հուզել, որ այդ չկայացած երկխոսությունը կայանա՝ արդեն քո մեջ:

- Ձեր «Հայկական օրորոցայիններ» ձայնասկավառակը «Նյու Յորք Թայմս» պարբերականի կողմից ճանաչվել է «Համաշխարհային երաժշտության լավագույն ձայնասկավառակ»: Այդ մրցանակը խթանիչ պիտի լինի մեր ազգային մշակույթը, մասնավորապես՝ օրորոցային երգերը հայ հանրության շրջանակներում ավելի օգտագործելի դարձնելու համար: Բայց, կարծես թե, իրականությունն այլ է: Ինչպե՞ ս եք գնահատում այդ երգերի հանրաճանաչությունը:
- Կարծում եմ, որ այդ ձայներիզն արեց իր գործը: Ես, երևի, առաջին երաժիշտներից եմ, ով իր համերգների երգացանկում նաև օրորոցայիններ ընդգրկեց, և այսօր, ուր էլ գնամ, առաջին հերթին ընկալվում եմ օրորոցային երգերով: Դրանք թարգմանության կարիք չունեն՝ աշխարհի բոլոր մայրերն էլ նույն բանի մասին են երգում: Այդ իմաստով օրորոցայինը շատ հոգեհարազատ և հասկանալի ժանր է: Ինչ վերաբերվում է հանրաճանաչությանը՝ երևի այն այդքան մեծ չէ, որքան հարկն է: Միգուցե, ե՞ս եմ մեղավոր: Բայց ես միշտ կարծել եմ, որ դա մեկ ուրիշի գործն է: Ես որդեգրել եմ լուռ հայրենասիրությունը:

Ինչ վերաբերվում է հանրաճանաչությանը՝ երևի այն այդքան մեծ չէ, որքան հարկն է: Միգուցե, ե՞ս եմ մեղավոր: Բայց ես միշտ կարծել եմ, որ դա մեկ ուրիշի գործն է: Ես սիրում եմ լուռ հայրենասիրությունը:

- Շարունակելով համաշխարհային մեծ ճանաչման թեման, կարելի է հավելել, որ հենց «Շողակն»-ի երաժշտությունն է հնչել Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմում: Այդ մասին գիտեն քչերը: Կպատմե՞ ք Ձեր և ռեժիսորի համագործակցության մասին: 
- Մենք առաջարկություն ստացանք ֆիլմի համար երաժշտություն ձայնագրելու: Ատոմ Էգոյանն ու ֆիլմի կոմպոզիտորը եկան Երևան: Շատ քիչ բան գիտեինք ֆիլմի ստեղծման, պատմության և ապագայի մասին: Էգոյանի հետ զրույցից հետո հասկացանք, թե ի՞նչ տիպի երաժշտություն պիտի ձայնագրենք: Ընտրեցինք մեր ժողովրդական երաժշտության լավագույն նմուշները, հրավիրվեցին այլ երաժիշտներ ևս, որպեսզի ավելի ամբողջական ներկայացնենք հայ ավանդական երաժշտությունը: Մեր համագործակցությունը, կարծում եմ, ստացվել է: Որքան էլ դիտում ենք ֆիլմը, հպարտություն ենք ապրում այդպիսի նախագծի ստեղծման մասնակից լինելու համար:

- Բազմաթիվ ու տարբեր են եղել աշխարհագրական ուղղությունները, որոնցով Դուք գնացել եք՝ Ձեր արվեստը ներկայացնելու: Բայց ուզում եմ առանձնացնել դեպի Արարատ ուղղությունը: Մի քանի օր առաջ եք վերադարձել Թուրքիայից: Ի՞ նչ ծրագրով էիք մեկնել այնտեղ:
- Սա իմ հինգերորդ ուղևորությունն էր Թուրքիա, այս անգամ՝«Հրանտ Դինք» հիմնադրամի աջակցությամբ։ Ես երբեք պատմական Հայաստանի մշակույթը Թուրքիայում ներկայացնելու առիթը բաց չեմ թողնի: Մեր հայրենակիցները պետք է շատ լսեն, որ սիրե՛ն, որ փնտրե՛ն, որ ապրե՛ն այդ բացառիկ մշակութային ժառանգության տերը լինելու գիտակցությամբ: Այս տարի ևս ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը Ստամբուլում էի: «Մյուզիք օֆ Արմենիա» կազմակերպության տնօրեն Հասմիկ Մովսիսյանի առաջարկով մասնակցեցի «102 քայլ» անունը կրող համերգին, որին մասնակցում էին նաև թուրք, քուրդ և ալևի երաժիշտներ: Թվում է, թե այդ 102 քայլը բավական էր իրար հասկանալի լինելու համար, բայց չեմ կարծում․․.

Այս տարի Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը շատ կարևոր ներկայություն ապահովվեցինք Ստամբուլում: «Մյուզիք օֆ Արմենիա» կազմակերպության տնօրեն Հասմիկ Մովսիսյանից առաջարկ ստացա մասնակցել «102 քայլ» անունը կրող համերգին: Համերգին մասնակցում էին նաև թուրք, քուրդ և ալեվի երաժիշտներ: Թվում է, թե այդ 102 քայլը բավական էին իրար հասկանալի լինելու համար, բայց չեմ կարծում, որ եթե ալեվի երաժիշտը «Հայր մեր» է արտասանել համերգի ժամանակ, ապա նա ամբողջովին հասկացել է իմ ցավը:

- Ի՞ նչ ծրագրով ներկայացաք լսարանի առջև:
- Ես միշտ երգում եմ այն երգերը, որոնք ստեղծվել են Պատմական Հայաստանի տարածքում: Համերգին էլ ներկայացա այդ երգերով՝ երգերով, որոնք փնտրել եմ, գտել և գնացել այդ երգերի ճանապարհով․ պանդխտության երգեր, օրորոցայիններ, կարոտի երգեր, սիրերգեր: Կատարել եմ նաև երգեր, որոնք, կարծես թե, դարձել են իմ այցեքարտը՝ «Գուլո», «Քելե, լաո»:

- Ինչպե՞ ս եք գնահատում այս տիպի միջոցառումները և ի՞ նչ տպավորություններով վերադարձաք Հայաստան:
- Որքան էլ շատ ենք համերգներով լինում աշխարհի տարբեր ծայրերում, մեր մշակութային երկխոսության կարևոր վայրերից մեկը հենց Թուրքիան է, որովհետև մենք ուրիշ ազգերի հետ մշակութային պարզաբանումների խնդիր չունենք: Մենք մշակութային պատկանելիության պարզաբանման խնդիր ունենք հենց Պատմական Հայաստանում ստեղծված մշակույթի շուրջ: Եվ եթե մենք մեր նախնիների տներում ապրելու հնարավորություն չունենք՝ պատմական հողերից կտրված լինելու, ցեղասպանության պատճառով,դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ այնտեղ ստեղծված մշակույթի տերն էլ չենք լինելու: Ոչ ոք չի կարող զրկել մեզ այդ իրավունքից:

Որպես սկիզբ, որպես երկխոսության սկիզբ սփոփում է այն միտքը, որ մեկ այլ ազգի ներկայացուցիչ կիսում է քո ցավը, քո կարոտը, սիրում և կատարում է քո երգը : Այս իմաստով շատ շնորհակալ եմ երաժիշտներին: Համերգը ստացվեց: Պետք է ավելի հաճախ լինել Թուրքիայում և մեր մշակույթը ներկայացնելու հնարավորություն ունենալ։ Մենք հավատում ենք, որ մի օր այնպիսի սերունդ կմեծանա, որը կվերադարձնի մեր պատմական հողերը: Ինչքա՜ն աշխարհագրական փոփոխություններ են կատարվում այսօր: Մշակութային տարածք կորցնելն ավելի վտանգավոր է, իսկ դրանք վերադարձնելը՝ գրեթե անհնար:

Հարցազրույցը վարեց Նարե Բեջանյանը